ТЭМСЭХЭ

үйлэ ү. 1) үйлэ хэрэг, хүсэл зорилгодоо хүрэхын түлөө зүдхэхэ, оролдохо, хэшээхэ, бэрхэшээлнүүдые дабаха, үзэлсэхэ, тулалдаха (бороться за что-л.): Тэмсэхэ юумэн олон: албан хойрог ябадал, эдилгэ үгэгшэд, абагшад, билдагуушад (Ц. Шагжин); эрхэ сүлөөгэй түлөө тэмсэхэ ямаршье дарлалтагүй, юугээршье хизаарлагдаагүй байхын түлөө зүдхэхэ, оролдохо (бороться за свободу): Эрхэ сүлөөгэй түлөө тэмсэһэн энэ Фёдор мэтэ эгэршэгүй баатар тэмсэлшэдэй гайхамшаг түүхэнүүд хаа хаанагүй үзэгдэһэн байха юм (Х. Намсараев); бэеэ даанхай байдалай түлөө тэмсэхэ алибаа ондоо юумэнһээ дулдыдангүй байхаяа оролдохо (вести борьбу за независимость); ами наһанайнгаа түлөө тэмсэхэ амиды үлэхэеэ оролдохо, үхэлэй һабарһаа мултархаяа шармайха (бороться за свою жизнь): Хамагһаа таһархай, ганса гансаараа иигэжэ ябаһан богоолнууд хайшан гэжэ ами наһанайнгаа түлөө тэмсэхэеэ мэдэхэ байгаа гү? (Д. Батожабай); эсэргүүсэн тэмсэхэ ямар нэгэн юумэ тэсэнгүй тулалдаха (противодействовать, оказывать сопротивление); ами тэмсэн байлдаха галзуу зоригтойгоор, ами наһаяа хайрлангүй тулалдаха (отчаянно сражаться, вести борьбу не на жизнь, а на смерть); мориндо мордохоор тэмсэхэ моринтой гардалдажа дүрөөдэ хүлөө оруулхаяа оролдохо (стараться продеть ногу в стремя, когда лошадь не даёт сесть верхом); уялга дүүргэхээр тэмсэхэ уялга дүүргэхэеэ бүхы шадалаараа шармайха, хэшээхэ (бороться за выполнение обязательства); шанарай түлөө тэмсэхэ юумэнэй шанар һайн байхын түлөө оролдохо (бороться за качество); 2) спортдо гү, али нааданда хүнүүдэй амяараа гү, али бүлэгѳѳрѳѳ урилдаха, мүрысэхэ; буляалдаха, арсалдаха (состязаться; спорить): Дүрбэн сэлеэнэй бүлгэмүүд бэе бэетэеэ тэмсэжэ, шан га тулалдаанай hүүлээр Са нагын дээдэ талын бүлгэм илажа гараба (С. Ринчинов); Өөрыгөө зүбби гэжэ мэдэжэ байгаад, тэрэнэйнгээ түлөө тэмсэхэеэ яагааб! (З. Гомбожабай); буляалдан тэмсэхэ (оспаривать друг у друга что-л.); 3) үсэд нэтэрүүгээр, сүхэрэнгүй зүдхэхэ, бүхыгѳѳрѳѳ болохо, хүсэ шадал гаргаха (упорно стремиться куда-л., к чему-л.): Тэмсэжэ ябаһан хүн хэзээшье үхэдэггүй юм (Ц.-Ж. Жимбиев).