ТҮЛХИХЭ

үйлэ ү. 1) юумые гараар гү, али багажа зэбсэгээр хүсэлжэ саашань болгохо, бэеһээ холодуулха, түрихэ (толкать, пихать): Бадан Залмые тэбэринэ, тэрэнь зулгыханаар энеэбхилээд, эшэмхэйгээр түлхинэ (Б. Санжин, Б. Дандарон); Бульдозер грейдер хоёр тэдэ дошохонуудыень этэрэн түлхижэ тараана (Г.-Д. Дамбаев); түлхихэ татаха угзаржа иишэ тиишэнь шэрэхэ, үрсэгэнүүлхэ, сохихо (подвергать физическому воздействию): Түлхихэ татаха тумань шаргань доошоо һолжоржо, тээбэритэй үбһэн үнөөхи хуһанда багса шаагдаба (М. Осодоев); лүпэ түлхихэ юумые гараар гү, али багажа зэбсэгээр хүсэлжэ саашань хаяжархиха, хяара түрижэрхихэ (вышвыривать, выбрасывать); холбо (гү, али хобхо) түлхихэ байраһаа хүдэлтэрнь хүсэлжэ саашань болгохо (сталкивать, спихивать): Һаалишад малай эмшэниие хорёо дээрэһээ хобхо түлхин унагаажа, тэрээнтэеэ газарта носолдожо оробо (Ц.-Ж. Жимбиев); түлхижэ унагааха гараар гү, али ондоо юумээр түрижэ газарта хаяха (сталкивать на землю): Тогоошо эмээлэйнь ганзагын уяае хутагаараа таһа отолжо, ашааень түлхижэ унагаагаад, хула мориной хазаарһаа хасардан татаад туршаба (Д.-Д. Дугаров); түлхижэ оруулха гараар гү, али багажа зэбсэгээр хүсэлжэ досоошонь оруулха (вталкивать): Сэдэн агшан зуура милициин катер уһа руу түлхижэ оруулаад, бүхы хүсөөрөө һэлюурдэн, үхибүүд тээшэ тамаруулба (Б. Мунгонов); түлхижэ гаргаха түрижэ газаашань гаргаха (выталкивать): Үбгэнэй скрипкэ дээрэ уйдхарта дуунайнгаа аялга дуулажа үрдеэгүй байтарнь, трактирай эзэн Соломон еврейе газаа түлхижэ гаргаба (Ч. Цыдендамбаев); шангаар түлхихэ нилээн ехэ хүсэ гаргажа түрихэ (сильно толкать): Гэнтэ юуншьеб Намжалай сээжэ уруу шангаар, ёборхо тооной түлхижэ, гарнуудынь эзэгүйгөөр агаар һабардан үлэшэбэ (К. Цыденов); хойноһоо түлхихэ араһаань, нюрга руунь түрихэ (толкать в спину): – Намайе хойноһоомни түлхижэ, сохижо ябаад, ямар нэгэ һангай гэртэ асаржа хаагаад, үүдыень газааһаань суургалаад орхибо (Б. Санжин, Б. Дандарон); машина түлхихэ машинын аһажа үгэхэгүй мотоорые аһаахын тулада хүсөөр түрижэ халта ябуулха (толкать машину): Хүбүүн машинын хажуу тээһээнь барин, бүхы хүсэ шадалаараа түлхижэ мэдэнэ, шанга шангаар «урагшаа, хойшоо ябуул!» гэжэ байжа хашхарна (Ц.-Ж. Жимбиев); штанга түлхин үргэхэ штанга эрид түргэн хүдэлсөөр дээшэнь үргэхэ (толкнуть штангу); 2) шэлж. ямар нэгэн замда оруулха, орохые баадхаха (толкать на что-л. или на какой-л. путь).