ТҮЛИШЭ

юум. н. 1) элдэб шатадаг зүйл, шатаахада дулаа үгэдэг элдэб модон болон малай хатаhан шабааhан, мүн машина техникэ ажаллуулдаг шатаха, тоһолхо зүйл; нүүдэл һyyдал байдалтай, ехэнхидээ тала газарай зон аргал, шэбхэ, хатаhан боролжо болон бургааhа, хухюур түлидэг байhан юм (топливо, дрова, горючее): Гадна эдеэ хоол шанаха түлишэ олдохогүй, Монголойхидол адли аргал хаана байха һэм (Б. Санжин, Б. Дандарон); Түлишэ тоһыень нэмэжэ хэһэнэй һүүлээр трактораа хүдэлгэжэ, ажалдаа гараба (Д.-Д. Дугаров); аргал түлишэ шатаахада дулаа үгэдэг малай хатаhан шабааhан (кизяк): Дагбатай хүдөө тала гаража, аргал түлишэ суглуулха, гэр байдалда хэрэгтэй элдэб зүйлнүүдые дархалха, заримдаа аягынгаа шэрээн дэргэдэ һуугаад лэ бэшэжэл, бэшэжэл мэдэдэг һэн (Ц. Шагжин); хатуу түлишэ шулуу нүүрһэн, хүлэр, модон, аргал г.м. гол хубинь углеродһоо бүридэдэг шатаха зүйл (твёрдое топливо); шэнгэн түлишэ дизель, бензин, шэнгэрүүлһэн хии г.м. газарай тоһон (жидкое топливо): Тракторнуудые шэнгэн түлишөөр хангалгын асуудал хэсүүшэг байна гэжэ мэргэжэлтэд мэдүүлнэ (Э. Чимидоржиев); түлишөөр хангаха шатадаг зүйлнүүдые саг соонь хүргэхэ (обеспечивать топливом): Загарай аймагта түлишөөр хангаха талаар ажал ябуулагдана (m.baikal-daily.ru); 2) шэлж. эхин, ушар шалтагаан (источник): Дайсаншье hаань, ехэ хоро бү хүргэ; тэрэ хадаа үhөөгэй дүлэнэй улам бадархын түлишэ мүн (Э.-Х. Галшиев); ○ түлеэн гэжэ үгэтэй парн.