ТУШАА(Н)

(Н) 1. дах. ү. 1) ямар нэгэн юумэнэй талаар, тухай (о, об, про, по поводу, относительно): Эгээл хүнүүдээ амаруулха тушаа захиралта үгэхөө байхадань, автомадууд хусалдажа, зали абахын аргагүйгөөр һомонууд эшхэрэлдэшэбэ (Б. Шойдоков); нам тушаа нам тухай, минии талаар (обо мне): Энэ багшашни Урочин ошоходоо, нам тушаа элдэбын юумэ хөөрэхэ, тиихэдэнь тэндэхи зон намайе танижа, эндэ хоргодожо байдаг юм байна гэжэ мэдэхэл (Б. Мунгонов); 2) хажууда, ойро, урда (около, возле): Гэшхүүрһээ буужа ябаһан Должоной һүүлшын табсан дээрэ гэшхэхэтэй адли нэгэ бүтүү автомобиль ерэжэ, үүдэн тушаа хүндэлэн зогсобо (Ц. Дон); зүрхэн тушаа зүрхэнэй хажуугаар, зүрхэндэ ойро (в области сердца): Тиихэдэл Залма эшэһэндээ хоёр альгаараа нюураа бүтүүлэн, Баданай үргэн сээжэдэ, эгээл зүрхэн тушаань, толгойгоо няагаа һэн (Б. Санжин, Б. Дандарон); 2. наречи тон, тад, яг, сэхэ, шанха (прямо, как раз): Хамаагүй мүнөө харандаашаар зураад, үдэшэлэн, хүнэй унтаһан хойно альбомдоо шэрээр зурахаб гэжэ бодоод, Жамганов тушаа урдаа зогсожо байһан сержант Петровой буруу хараха һамбаандань хармаанайнгаа шагта мулталба (Ж. Тумунов); тушаа дээрэ шанха дээрэ (прямо над чем-л.): Тэрэ агы нүхэнэй тушаа дээрэнь томо гэгшын хүгшэн шэнэһэн ургажа байһан аад, һалхи шуурганай үедэ доошоо хиидэжэ унахадаа, байсынгаа эрмэгые агы нүхэтэйнь һандаргажархёо (Б. Мунгонов); тушаа арада яг хойно, тон хойто талада (прямо позади): Нэгэ далабша сарайн тушаа арада далдахан боложо, хоюулаа хорёогой хоёр талада урда урдаһаа харалсажа, Должодой мүр дээрэ хүбүүн гараа табин зогсоно (Х. Намсараев); 3. юум. н. хоорондын хамаарал, харилсаа холбоон (взаимное отношение, связь); тушаа бүри туд бүридөө, тус бүри, тус бүхэн (каждый по отдельности): Поезд хүлеэжэ һууһан эхэнэрнүүд үрдилдэн байжа, тушаа бүри газетэ абаба (Ц. Дон); тушаан болохо тохёолдохо, дайралдаха (случаться, приключаться, происходить): Хаанаһаа тиимэ юумэ тушаан болоно гээшэб! (Б. Мунгонов); тушаан болоходоо (гү, али боложо) зорюута бэшээр, һанагдаагүйгөөр, урид мэдэгдээгүйгөөр; талаан болоходоо (случайно; к счастью): Харин мүнөө тушаан болоходонь, дуратайгаар ерэбэ ха юмбиб (Ц.-Ж. Жимбиев); Хотогорой эхиндэ нэгэ машина һургааг отолһон аад, тэрэнээ асарха машина бэдэржэ байтарынь, тушаан боложо, Батор эндэхи дархашуулда хүнэһэ хоол абаашаха гэжэ ябаа бшуу (Д. Эрдынеев); удаа тушаа удаань, һүүлээр (после): Удабашьегүй, тэрэ бэеэрээ үүдэн нээгдэжэ, Раднын Дондог Цэбэг хоёр һубарилдан, Шатуухан хүгшэниие шарайшалһаар орожо, мүн хойноһоонь удаа тушаа Бороондой энеэһээр орожо ерэнэ (Х. Намсараев).