ТУШААЛ

юум. н. 1) албанай шата дээрэ эзэлһэн һуури, зэргэ, нэрэ зэргэ, хэргэм (должность, служебный пост): Үндэр томо тушаал эзэлхэ гээшэ тон харюусалгатай, тон ехэ хүндэ хүшэр хэрэг (Ц. Шагжин); тушаал зэргэ албанай шата дээрэ эзэлһэн һуури (должность, служебный пост): Миинтэ архи, мяха харахадаа, тушаал зэргэеэ мартажархидаг бшуу (М. Осодоев); тушаал дааха (гү, али эзэлхэ, зүүхэ) ямар нэгэн тушаалтай байха (занимать какой-л. пост): – Энэ наһан соогоо яһала иимэрхүү тушаал даажа ябаһан хүм (Ц. Шагжин); Тэрээнэй орондо ондоо хэн нэгэн комендантын тушаал эзэлжэ, үшөө хэрзэгы хатуугаар аашалжа орохол (Б. Шойдоков); – Түрүүлэгшын тушаал зүүһэн хадаа аргагүйдэжэ, зониие хүтэлбэрилөө хэбэртэй боложо ябана хат гээб! (Д. Эрдынеев); харюусалгатай тушаал шухала, эрилтэ ехэтэй зэргэ (ответственный пост); тушаалһаа бууха (гү, али гараха) эзэлжэ байһан һууриһаа болихо (уходить с занимаемого поста, выходить в отставку): Мүнөө юрын бригадир боложо, тушаалһаа буугаашье һаа, ябаһан зандаа ха юм (Ц.-Ж. Жимбиев); Тушаалһаа гараһаншье һаа, ходол университедтээ ерээтэеэ байдаг, гансата ехээр үбгэрһэн, үлбэр бэетэй Николай Иванович Иван Михайлович Симоновтэй университедэй тэндэ байба (Ч. Цыдендамбаев); тушаалһаа буулга ямар нэгэн албан зэргэһээ болилго (отставка); тушаалһаа сүлөөлхэ эзэлжэ байһан һуури һаань гаргаха, буулгаха (освобождать от должности, снимать с должности): Би нэгэ найдамтай хүнһөө дуулааб, намайе бригадираймни тушаалһаа сүлөөлхэеэ байна гэжэ (Ц.-Ж. Жимбиев); 2) эрхилхэ, дүүргэхэ ёһо, уялга, үүргэ (обязанность): Контроль-хиналга гээшэмнай, хүниие гансал сохихо гэһэн тушаал бэшэ, алдуу дутуугаа заһаха гэһэн тушаал ха юм (Ц. Шагжин); тушаалдаа муугаар (гү, али хайша хэрэгээр) хандаха уялгадаа нюдэ бүрлүүлжэ хандаха, эрхилхэ юумэеэ муугаар дүүргэхэ (недобросовестно относиться к своим обязанностям): Цэнгуев бригадир аад лэ, өөрынгөө тушаалда муугаар хандадаг, бригадынгаа зонтой үгэеэ ойлголсодоггүй (Ц.-Ж. Жимбиев); Тэдэ залуушуулһаа хэды гомдол муулар ороно гээшэб даа, теэд тушаалдаа хайша хэрэгээр хандана (Ц.-Ж. Жимбиев); тушаалаа орхихо ямар нэгэн даалгагдаһан ажал хэхэеэ болихо (оставлять обязанности): Самбуу ахай адуу манадаг тушаалаа орхижо, хүбхэн зулгаажа, тэрэнээ колхозойнгоо барилгашадта зөөдэг ажалтай болобо (Ц. Шагжин); ○ албан, зэргэ гэжэ үгэнүүдтэй парн. хэрэгл.