ТУСГААР

1. тэмд. н. 1) онсо, тусхай, юрэ бусын, гайхалтай (особенный, особый): Арбан гурбадугаар Далай лама Байгалай үмэнэдэхи генерал-губернаторта тусгаар хандалга бэшэжэ, Туваан хамбые эльгээһэн юм шуу (Д. Батожабай); тусгаар анхарал онсо анхарал (особое внимание): Һаянай хүдөө ажахыда тусгаар анхарал хандуулха тухай газетэ болон телевиденидэ хэлсэдэг болоо; тусгаар шагнал юрэ бусын, онсо шагнал (особая награда): – Түрүүлээ һаа тусгаар шагналда хүртэхэш! – гэжэ Холхойшье тэрэ хүбүүе урмашуулна (Д. Эрдынеев); тусгаар харууһан тусхай харууһан, нарин нягта харууһан (особый уход): Тусгаар харууһан доро атарлаадхихадаа, эзэндээ урбахые мэдэхэгүй энэ һайхан эрдэни нүхэр иимэ түргэн табгай шүүрэмэ болоно ха юм (Д. Эрдынеев); 2) амяараа, суг бэшэ, бэеэ дааһан (отдельный, самостоятельный): Урдань үбһэеэ тусгаар хорёо соо сомогшо һэн (М. Осодоев); тусгаар ажахы амяараа, бэеэ дааһан ажахы (отдельное хозяйство): Харин үмсын ажалай тусгаар ажахы боложо, хамтын ажалые түрихэгүйнь түлөө оролдоһон байхаб (Д. Эрдынеев); тусгаар болохо амяарлагдаха, амяараа болохо, тусгаарлагдаха (обособляться, отделяться); 3) гансал нэгэ юумэндэ зорюулагдаһан, тусхай хэрэгсэлэй (специальный): Сэсэг тусгаар халхабша нарилан уяад, арһанай нэгэ захые гэдэһээрээ хашажа, орой нэгэшье нооһо үлөөнгүй хюһана (М. Осодоев); тусгаар номер ямар нэгэн хэмжээ ябуулгада зорюулагдаһан номер, зорюута хэблэгдэһэн номер (специальный номер журнала); тусгаар хубсаһан ямар нэгэн тусхай ажалтай зоной бултанһаа илгаруулхын тула үмдэдэг хубсаһан (спецодежда): Тэдэнэр мүнөө дээрээ иимэ бирагүйхэнөөр харагдаашье һаа, хожомоо тусгаар хубсаһатай болоходоо, тад ондоохонууд, оройдоо танигдахаар бэшэнүүд болошохо юм (Б. Мунгонов); тусгаар нохой гансал нэгэ юумэ хэхые һургагдаһан нохой (специально обученная собака): – Харин тэрэ Лонхо баян хүниие хүлһэлжэ тусгаар нохой асараад, урдаһаашни табижа, худал үгөөр хиирэһэн нохойдо зуулгаба гэжэ арад зониие мэхэлээд, шамайе алаха гэһэн байгаа бшуу (Д. Батожабай); тусгаар дунда эрдэм тусхай мэргэжэл олгодог дунда эрдэм (специальное среднее образование); ○ онсо гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.; 2. наречи 1) гайхамшаг, гайхалай, гарамгай, айхабтараар, тон, угаа, ехэ, огто (исключительно, чрезвычайно, совершенно): Харин хэтэржэ ерэхэдээ, тэдэ айлшад гэртэ орожо абамсаараа, үлүүдэ газаа гэртэ харагдангүй, бэеэ нюухаһаа гадна шэбэнэн тооной хөөрэлдэдэг, тусгаар һонин хүнүүд байба (Д. Батожабай); тусгаар ондоо тад ондоо, ташха ондоохон (совершенно иной): Совет пионернүүднай тусгаар ондоохон үхибүүд ха юм даа (С. Цырендоржиев); тусгаар хүсэтэй хүн айхабтар, үлүү гарама хүсэ шадалтай хүн (человек исключительной силы): Тусгаар хүсэтэй хүн үбгэртэрөө тамираа табидаггүй гэжэ урданай зоной хэлсэдэг зүб гээшэ ха даа (Ц.-Д. Хамаев); 2) илангаяа, онсоор, өөрсөөр (особо, в особенности): 1853–1856 онуудта энэ полк Крымскэ кампанида тусгаар суурхаһан юм (Д. Батожабай); 3) амяараа, тусхайгаар, хамта бэшээр (отдельно, самостоятельно): Тэрэнь хамтын хашаатай, булаша бүхэниинь тусгаар хорёологдоно (М. Осодоев); тусгаар харагдаха онсо илгарха, тад ондоо байха, адли бэшэ байха (выделяться, отличаться): Нилээд олон жэлдэ хани басагадһаа бултанһаань дээгүүр, тусгаар ондоо хүн гээшэб гэжэ һанадаг, зарим үедэ тэдэнһээ ондоогоор хубсалха, тусгаар харагдахаяа оролдоо һэм гэнэ (Ч. Цыдендамбаев); 4) гансал нэгэ юумэндэ зорюулжа, зорюута, тусхай хэрэгсэлдэ зорюулжа (специально, для специальных целей): Иигэжэ тусгаар зорижо ерэһэнээ Холхойн мэдүүлхэдэ, Батын һамган урдаһаань үлышэбэ (Д. Эрдынеев); тусгаар баригдаха ямар нэгэн зорилготойгоор баригдаха (строиться специально для какой-л. цели): Заямхадань тусгаар баригдаһан дулаан байрагүй, тиимэһээ унагалха гүүдээ хоёрдохи бригадада абаашана (М. Осодоев); тусгаар хэрэглэдэг авиаци тусхайгаар, онсо хэрэглэдэг авиаци (авиация специального назначения): Түймэр сарадаг авиаци болбол тусгаар хэрэглэдэг авиацида хабаатай юм.