ТУРАГ

1. юум. н. томо ан, ан гүрөөһэн, ан амитан (изюбр, общее название): Буугаа бэлэн болгожо баринхайб: хүн амитанай ябадаггүй газарта турагууд наранай ороодүй байхада, хужар дээрэ ерэшоод байдаг юм шуу (Б. Мунгонов); тураг ан а) буга (изюбр): Тураг ан хорёод алхам зада зогсожо, юундэшьеб гэдэргээ хараашалан шагнаархана (Д.-Д. Дугаров); б) буга болон бэшэшье томо ангууд (изюбр и другие крупные копытные): Нохойнь хэрмэ булганда болон тураг анда хэды һайн ябадагшье һаа, арьяатанай урда зоригоо мүхэдэг амитан байба (С. Доржиев); буга (гү, али боро) тураг бугатан түрэлэй томо амитан (изюбр): – Үгы, теэд үхэр хүтэлжэ ябанхаар, тэндээ ошоод, нэгэ буга тураг гү, али хандагай алажа эдихэеэ яадаг байһан юм ааб? (Б. Мунгонов); Һухайтын горхоной эхиндэ бусаха гэжэ ябатараа буртаг шэрэнгиин забһарта боро турагай хүзүүн бултайжа байна гэжэ һанаад, буудажархин гэхэдэм … (Х. Намсараев); 2. тэмд. н. томо, бэеэ хүсэһэн (крупный, плотный, здоровый): …Балта хүсэ шадал түгэс тураг эрын хамаг бүхы шэнжэ харуулан… (Д. Эрдынеев); тураг томо (гү, али ехэ) хэмжээгээрээ үлүү гарама, мантан, асари (большой, крупный): Газарта хэбтэһэн тэрэнэй тураг томо бэе дээгүүр шуурга саһан хэбэнэгтэн, амиды һэеыень хушажа эхилбэ (Д. Батожабай); Зүгөөр Залмые ямар нэгэ арга мэхээр гү, али бэлэхэнээр сүлөөлхэб гэжэ һанадаггүй, харин тэдэнээр тураг ехэ тулалдаа хэжэ, һайхан сэдьхэлтэ хүнүүдэй туһаламжаар сүлөөлхэб гэжэ бододог бэлэй (Б. Санжин, Б. Дандарон); тураг шубуун томо, ехэ шубуун (крупная птица): Хабартаа дулаан оронһоо тураг шубуудай ерэхэдэ, тэрэ унтаха нойроо мартажархёод ябадаг (Ф. Цыденжапов); Тураг шубуун оройтодоходоо турлаагай уургайда хонохо (Оньһ. ү.).