ТОРОХО

үйлэ ү. 1) ямар нэгэн юумэнэй хүл доронь дайралдажа, унан алдаха, бүдэрхэ (спотыкаться, задевать, цепляться): Эзэгүй болоһон хүлнүүдынь һольболдожо, нэгэ хүлынь нүгөөдэһөө торожо, оро бодогүй унагаахаяа һанана (Б. Мунгонов); Хүлөөрөө торожо унаһан хүн бододог, хэлээрээ тороһон хүн бододоггүй (Оньһ. ү.); торохо тогтохо һаатаха, байха, ябажа байһанаа болихо (задерживаться, останавливаться): Теэд хэншье торохо тогтохо дурагүй, саашаа сабшажал сабшажал ябанад (Ч. Цыдендамбаев); торожо унаха ямар нэгэ юумэнһээ бүдэрээд унаха (споткнувшись, упасть): Үмхирһэн түгсүүл, гэшүүһэнһээ торожо унажа ябаад, саашаа холодобоб (Ц.-Д. Хамаев); шулуунда (гү, али шулуунһаа) торохо шулуу дайража, унан алдаха (спотыкаться о камень): Тиигээд нюдөө бэлтылгээд, аймхай мэгдүүгээр хажуу тээшээ гүйхэдөө шулуунһаа торожо, түүдэг дээрэхи тогоон дээгүүр хүнтэршэбэ (Ч. Цыдендамбаев); торонгүй ябаха һаатангүй, тогтонгүй, байнгүй ябаха (ходить, не останавливаясь, свободно): Гансал хүлдэһэн хүлөөрөө газар гэшхэжэ шададаггүй байбашье, таяг тулаад, гэр соогуур торонгүй ябадаг байгаа (Ц. Дон); торон тогтонгүй зогсонгүйгөөр, болингүйгөөр (безостановочно): Сибирцев, торон тогтонгүй, хүл гараараа тулгуури бэдэрэн һабардаһаар, саһан соо харахан тэмдэг болон зурышаба (Д.-Д. Дугаров); ◊ тороод унама харанхы анима харанхы, нюдэ балай харанхы (кромешная тьма): Угайдхадаа үүлэтэй байжа, тороод унама шэб харанхы бшуу (М. Осодоев); 2) арай тогтоод байха, шагтагалдаха, аһасалдаха, хүдэлхэгүйгөөр тогтохо, үлэхэ (едва держаться, напр. на ногах, в седле): Миил хэдэрһэн субань нэгэ ээмһээнь доошоо һолжоржо, нүгөөдэдөө арай гэжэ торонхой (А. Ангархаев); ◊ хилгааһанай үзүүртэ торохо аюултай, мүлшэ, найдалгүй байдалда байха (быть на волоске от чего-л.): Хилгааһанай үзүүртэ тороһон ами наһаниинь абарагдабал! (Д.-Д. Дугаров); 3) дайралдаха, орохо (попадаться, цепляться): Гэдэһээ үлдэһэн малнууд ябадал дундаа газар шүүрэжэ, хэлэндээ тороһон ногоое хомхойгоор зулгаана (Ж. Тумунов); нюдэндэ торохо харагдаха, нюдэндэ дайралдаха (попадать в поле зрения): Тэдэнэй нюдэндэ түбхын түрүүн ехэ гэгшын улаан тугтай байшан – полевой стан, таряанай тоог, хэдэн молотилка торобо (Д. Эрдынеев); 4) шэлж. дуугаржа байтараа тогтохо, һаатаха, болихо, дуугаржа ядаха (запинаться – о речи): Үе-үе хэлэхэ гэжэ һанаһан үгэнь мартагдажа, үг-маг гэнэ, тороно (Ц. Дон); торохо түлгэхэ (гү, али тэбдэхэ) мэгдэжэ хэлэхэ юумэеэ мартаха (запинаться от волнения): Иимэ харюусалгатай суглаан дээрэ үгэ хэлэжэ үзөөгүй Гомбо мэгдэжэ, бодолынь худхалдан, хэлэхэб гэжэ сээжэлдэһэн шэбшэһэн үгэнүүдынь мартагдажа, тороно түлгэнэ (Ц. Дон); Мүрдэгшэ Должоной бааханшье тороһые алданагүй, торохо тэбдэхэ бүринь хоротой ухамайгаар мүшхэнэ (Ц. Дон); 5) шэлж. харюудаха, хэлэхэ үгэеэ олохогүй, амаа таглагдаха (быть поставленным в тупик, напр. в споре): …бултадаа шүүлэнгэ Дандаровай талые бариха байгаашье һаань, олоной дунда гэнэдэжэ ама гараһандаа торожо, хүдэлмэришэдтөө хүлһыень нэмэжэ үгэһэн юм (Ж. Балданжабон); 6) шэлж. дутагдал бэдэржэ зэмэлхэ, зэмэлхэ шалтаг олохо, арсалдаха (придираться): – Минии хашхархада, ши, Александр, юундэ торообши? (Ц. Дамдинжапов); ○ тогтохо гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.