ТООНТО I

юум. н. 1) хойто, удаажа (послед, плацента): Үнэхөөрөөшье, Будамшуу хүбүүн тоонтоёо таһалдуулжа, хохир дээрэ унан сасуу ухаангүй шангаар гэр бараанай дорьботор хашхаржа, тэндэ байгшадые сошооһон юм гэлсэдэг (Ц. Шагжин); тоонто тайха (гү, али хадагалха) тусхай гуримаар, элдэб ёһолол дүүргэжэ түрэһэн эхэнэрэй хойтые гурба хоноһон хойно һэеы тулам соо хээд, нүхэндэ булаха (совершать обряд закапывания последа): – Үдэр бүри үлгы хүдэлгэжэ, жэл бүри тоонто тайгты! – гэжэ Димид юрөөбэ (Ч. Цыдендамбаев); 2) шэлж. түрэһэн газар, нютаг (место рождения, малая родина): Хүдөө нютагта, богонёор хэлэхэдэ, эсэгынгээ тоонтодо Жениин ерэһээрнь, аяар һара тухай саг үнгэршэбэ (Г. Дашабылов); тоонто (һайхан) нютаг (гү, али дайда), түрэл тоонто түрэһэн нютаг (малая родина): Дуутайхан суутайхан тоонто нютаг / Зүрхэнэйм охин, зүүдэнэйм эхин / Дуулим Буряадайм тоонто нютаг (Г. Чимитов); Балшар бага наһанайнь тоонто һайхан нютаг гэнтэ зүһэгүй муухайгаар үзэгдэхэдэл болоод, эндэһээ арилха хүсэл түрэхэ юм (М. Осодоев); Үлгэн һайхан тоонто дайдадаа / Үлгын дууе шагнан тэнжэнхэйб… (Д. Дамбаев); Түрэл тоонтонь болохо аяар зүүн зүгэй Байгалай урда бэеын орьёл торьёл хабшалнуудай хоорондохи Санагадань баһал шара набшын хаһа хүрэжэ ерэнхэйл (Б. Шойдоков); тоонто бууса (родное стойбище): Тоонто буусадаа олон жэлдэ ерээгүй байһандаа, зосоомни сугларһан уйдхар, гуниг намайе тамална (Д. Доржиева).