ТОО

1) юум. н. юумэнэй олон үсөөниинь, хэмжээ, олон үсөөниие тодорхойгоор тэмдэглэлгэ, шэрхэг (количество, число): Хаанаһаа юундэшьеб урагша хойшоо субаһан зоной тоо мүн лэ олошорно (Д. Батожабай); тоо бай тоо, тоолон ниитэлэлгэ (число, численность): Малайнгаа тоо байе бултыень хэлээд, олодог олзоёо мартангүй тоолоод, эхэ эсэгынгээ бэеын ямар байһые дурдахаяа мартажархёо (Ч. Цыдендамбаев); тоо баримта тоогоор гаргагдаһан баталалга (цифры и факты): Юрэдөө, тоо баримтые абаад үзэхэ болоо һаа, ургасамнай уруугаа ороно, тэрээнһээ олоһон ашаг олзомнай бага (Ц.-Ж. Жимбиев); тоо бүридхэл тоолон гаргалга, бүридхэн тодоруулга, тоогоор баталалга (учёт, статистика): Нёдондо жэлэй тоо бүридхэлөөр, Буряадта 473 мянгаад аяншалагшад амараа (Ц. Сампилова); тоо бүридхэлэй юумэ бүридхэн тодоруулһан (учётный, статистический): Гол түлэб һунгагшадай тоо бүридхэлэй дансануудтай буруу хүдэлһэнэй ушарнууд элирүүлэгдээ (vtinform. com); Холбоото уласай гүрэнэй тоо бүридхэлэй албанай Буряад Уластахи дэбисхэрэй зургаан Буряад Уласай ниигэмэй-эдэй засагай, хүн зоной ба байгаали хамгаалгын байдал тухай албан ёһоной тоо бүридхэлгын мэдээсэл суглуулха, болбосоруулха үүргэ дүүргэхэ гүйсэдхэхы засагай федеральна зургаанай газар дэбисхэрэй hалбари (Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Бурятия, Бурятстат); тоо бүридхэлэй-бухгалтерска хүдэлмэри тоолон гаргаха хүдэлмэри (счётно-бухгалтерская работа); тоо бүридхэгшэ хэгдэһэн, дүүргэгдэһэн ажалай тоо абагша, бүридхэлэй ажал ябуулагша (учётчик): Харин тоо бүридхэгшэмнай ходол шагнал абажа байдаг хүн (Ц. Цырендоржиев); тоо бодохо ямар нэгэн юумые хэды шэнээн болохые мэдэжэ абаха, бүридхэхэ, тоолохо (считать): Тоо бодоходоо гү, али диктант бэшэхэдээ, зарим ушарта алдуу гаргахаш (Ц.-Д. Хамаев); тоо бодолго тоогой шэнжэ ба үйлые шудалдаг математикын һалбари (арифметика): Энэ үе соо һургуулиин богоһо 1600-гаад хүүгэд алхажа, үзэг бэшэгтэ, тоо бодолгодо һуража, оюун ухаагаа хүгжөөһэн, ерээдүйнгөө мэргэжэлэй эхи үндэһэ абаһан байна (Д. Цыбенова); тоодо орохо тоологдохо (включать, включаться): Энээн дээрэһээнь бодоходо, Гамбал бидэ хоёр хамагай түрүүн тоодо ороод ябана ёһотойбди (Х. Намсараев); үдхэн олон тоо юумэнэй ехэ олониие харуулһан хэмжээ (плотность); бутархай тоо единицын хубинуудһаа бүридэһэн тоо (дробь); тэгшэ тоо хоёрто хубаагдадаг тоо (чётное число); тэгшэ бэшэ тоо хоёрто тэгшээр хубаагдадаггүй тоо (нечётное число); дүн тоо олон юумые согсолһон тоо, эсэслэл, тобшолол (итог); хооһон тоо юумэнэй тоое худалаар харуулһан тоо (дутые цифры); олоной тоо хэлэ шэнж. олон юумэ тэмдэглэдэг грамматическа категори (множественное число): Литературна хэлэндэ олоной тоое тэмдэглэһэн үгын һүүлдэ -нууд, -нүүд гэжэ суффикснууд хашалган болон удаан аялган һүүлтэй үгэнүүдэй хойно залгагдана (С. Бабуев); нэгэнэй тоо хэлэ шэнж. ганса юумэ тэмдэглэдэг грамматическа категори (единственное число); үнгэрһэн үдэрэй тоогоор ямар нэгэн урид үнгэрһэн үдэрэй тэмдэг гү, али тамга табижа (задним числом); тоо толгой малай олон үсөөниинь (поголовье): Худалдаа наймаанһаа олдоһон мүнгэн малайнгаа тоо толгой олошоруулгада, хоол тэжээл тэдээндээ бэлдэхэ, мүн тусхайта наймаануудые нээхэ хэрэгтэ дамжуулагдаха (vtinform. com); тоо томшогүй (олон) айхабтар, ушаргүй, уйгаргүй олон (неисчислимое множество, бесчисленное количество, бесконечно много): Газаахи талмайн, тээ саагуурхи таруу шэнэһэдэй дундуурхи саһан тоо томшогүй бутархай жэжэ мүшэдөөр ялалзана (С. Цырендоржиев); Дэгтэ дээрэхи талмай hагшуурай нүхэн шэнги тоо томшогүй олон хонхосогуудтай болошоод байба (Г.-Д. Дамбаев); 2) олон үсөөниие тодорхойгоор харуулһан тэмдэг (цифра, номер): Энэ машинын урда талада байһан түхэреэн манометр ута улаан стрелкын ирагар тоонууд дээгүүр һолжорон, 100 гэһэн тоо дээрэ тогтошоно (Ц.-Ж. Жимбиев); 3) бодолго (счёт); тооһоо хаяха тооһоо гаргаха (сбрасывать со счёта); 4) спорт. шүүбэриин дүн (счёт); тоо нээхэ мүрысөөнэй ямар нэгэн талын шүүһэниие тэмдэглэлгэ (открывать счёт): «Хара морин» команда эрхүүгэйхинтэй наадажа, 1:0 тоо нээбэ; 5) хашарһан мүнгэнэй гербһээ ондоо талань (решка, сторона монеты, обратная гербовому изображению): М үнгэн тоогоороо буугаа; 6) саг уларилай тоололой янза, хэлбэрил, литэ (способ летоисчисления, стиль); хуушан тоогоор хуушан литээр (по старому стилю); ○ толгой гэжэ үгэтэй парн. хэрэгл.