ТОЛЬБО

, тульба 1. тэмд. н. ойроо хүртөөгүй, сэбэр зандаа (чистый, пустой, нетронутый): Иимэ харалган үеэдэ тульба талада юун боложо байна ааб? (А. Шадаев); тольбо газар хүнэй ябаагүй газар; һула газар (нетронутая земля; пустое место); тольбо сагаан сэбэр, сэбэр сагаан, мэлигэр (девственно чистый, гладко белый): Наагуурнь тольбо сагаан духатай толгой нюсэгэн хаданууд үүрэй сайхые угтан, эбһээлэн һуунад (Д. Улзытуев); тульба хара тон хара, хаб хара (чёрный-пречёрный): …толгойнгоо тульба хара үһые түргэ түргэн эльбэсэгээһэнэй һүүлдэ… (Б. Мунгонов); тульба улаан шад улаан, уб улаан (красный): …Бадмын томо сагаан нюур тульба улаан болошобо (Б. Мунгонов); уһан тольбо айхабтар сэбэр (чистый, равномерный): Унаһанхан моримни / Уһан тольбо гүйдэлтэй (Д. Эрдынеев); тольбо һайхан айхабтар, ушаргүй һайхан (очень, чрезвычайно красивый): Тэмдэггүй, тольбо һайхан шэмэглэлыень һандаргаһан амитанда эзэн хангай хилэнлэнэ хаяа? (Д.-Д. Дугаров); 2. наречи зэбсэг хэмжүүр хэрэглэнгүй, хараһаараа (на глазок, приблизительно): Нэгэтэ үглөөгүүр добын галзуудай дорюун шиилдар хүбүүд басагад, Радна Гамбал хоёр түрүүтэй дүшөөд гаран хүн, Бадмада буляагдаһан сабшалангайнгаа тульба дундуур хэмхэ сабшан оробо (Х. Намсараев); тольбо эсхэхэ зэбсэг хэмжүүр хэрэглэнгүй эсхэхэ (кроить на глаз); тольбо гансаараа хэхэ а) тон гансаараа хэхэ, ори гансаараа, хэн нэгэнэй туһагүйгөөр өөрөө, бэеэрээ хэхэ (делать в одиночку, своими руками); б) шэлж. гансаараа түйжэ гараха (выносить на своих руках); тольбо тонхол ганса, гансаараа (один, в одиночку): Тольбо тонхол ябаһан хүнэй тогтохо байхань түбэгтэй боложо, зүрхэ түгшүүрэн, нюдэ эрбэлзүүлэн байхада… (Х. Намсараев); 3. юум. н., захаам. елэгэр улаан бүд (гладкая красная материя).