ТОГОО(Н)

(Н) юум. н. 1) шэрэмээр шудхамал эдеэ шанадаг хонхор амһарта, тогоонууд ехэ багаараа илгардаг байгаа, жэшээнь, зургаан тамгын, долоон тамгын, юһэн тамгын г.м. (котёл): Һубарюу шэнэһэдэй зүүн урда бэедэ, наранай гараха зүгтэ шулуун дүли дээрэ арбанай тамгын тогоон тааруугаар тодхогдонхой, нэгэ үбгэжөөл түлеэ хахалжа тухашарна (М. Осодоев); Тогоон дээгүүр түмэн модонууд (таабари, үһэн); тогоо торхо һаба һуулга, аяга амһартанууд (посуда): Балдан һэеы гэрээ, ханза хайрсаг, хубсаһа хунар, тогоо торхоёо нэгэ cap тэргэдэ ашаад, Даржаагайда урда үдэрынь aсарһaн байгаа (Б.-Б. Намсарайн); хонхон тогоон дээдэ таладаа хажуу тээшэ үлүү гараһан хабтагар хүбөөтэй жалагаршаг тогоон (плосковатый котёл с выступами по бокам вместо ручек): Батын үбһэн отогой үүдэндэ боро хүхэхэн утаан ууяжа, мүнөө гурбуулан сайлажа һууха зуураа, нэгэ бишыхан хонхон тогоон сооһоо тоһогүй шэнгэн забарууха ээлжээгээр хабтагар этэшэлүүрээр халбагаданад (Х. Намсараев); заглуу тогоон хилэтэй багахан тогоон (котёлок): Тэндэ хажуудань гал дээрэ хилэтэй хара заглуу тогоон тагаанда үлгөөтэй байха хэбэртэй (Х. Намсараев); зэд тогоон зэдээр хэһэн хонхорхой амһарта (медный котёл): Туваан хамбын урда табяатай зэд тогоон соо алта мүнгэн хахадһаань дээшэ боложо эхилбэ (Д. Батожабай); уурал тогоон халуун ууралаар эдеэ жэгнэн болгохо амһарта (пароварка); мульти-тогоон тусхай программаар элдэб янзын эдеэ болгохо сахилгаан амһарта (мультиварка); тогоо бариха эдеэ шанаха (ставить котёл, варить еду): Минии бага ябахада, абымнай үбһэнэй бригадада Пыльжид хүгшэн тогоо баригша һэн (Ц.-Д. Жамсаранов); тогоо нэрэхэ (гү, али шабаха) тусхай зэмсэг (бэрхээр, сорго, танха, һиибэр г.м.) тодхожо, тоһыень абтаһан айрагһаа архи гаргаха (гнать молочную водку): Эдэ һаалишад эһэ тортог, һү сагаан, хүлһэ һалһан болошоһон, мээл ялагар хара нюуртай юумэд тогоо нэрэдэг оньһото түхеэрэлгэеэ задалан тухашарнад (Ц.-Ж. Жимбиев); Мүнөө манай эндэ архиин зүйлнүүдые гаргалган хоригдонхой, теэд эндэ тэндэ тогоо шабана ха юм (Ц.-Ж. Жимбиев); нэгэ тогоон айл хамта ажаһуудаг зон, нэгэ гэр бүлэ (одна семья): Теэдшье аха дүү хоёр юугээ буляалдаха һэм, нэгэ тогоон айл һууһан зондо олзолһон хамаг бүхы олзо нэгэл тээшээ ороно ха юм (С. Доржиев); 2) шэлж. тогоотой эдеэнэй бусалха саг (время, за которое должно вариться котёл мяса): Үүрэй сайхын урда, үнэгэнэй харанхын үедэ үргэһэн хүрэжэ, нүхэртэеэ ээлжэлээд, нэгэ тогоо зали абадаг байгаабди (Б.-Б. Намсарайн).