ТАНИХА

үйлэ ү. хүн, мал, амитан, юумэнэй нэгые бусадһаа илгажа шадаха, мэдэхэ, ойлгохо, оложо хараха (узнавать, распознавать): Тиихэдээ нюур шарайгаарнь бэшэ, харин хоолой энеэдэн хоёроорнь таниһан байха, яахадааб гэхэдэ тэрэ бузар этэгээдынь үни хада нюур шарайгаа хубилгаһан байгаа ёһотой (Б. Мунгонов); Тэрэ мүртөө арайхан танижа уншамаар, алдуутай муугаар бэшэгдэнхэй (Ч. Цыдендамбаев); танижа ядаха хэн бэ гэжэ ойлгожо ядаха (быть не в состоянии узнать кого-л.): Тиигэбэшье үнөөхи һая орожо ерэһэн хүниие дуугаарнь яажашье танижа ядаба (Ц. Дон); танихаяа болихо хэн бэ гэжэ ойлгохогүй, мартаха (переставать узнавать): – Хоёр нюдымни түнхижэ хаяад байхадаа, намайе юушье хараха, танихаяа болёо гэжэ һанаа гүт? (Ц. Шагжин); хоолойгоор таниха хүниие хараагүй байжа, дуугаржа байхадань хэн бэ гэжэ ойлгохо (узнавать по голосу): Гэпэлмаае хоолойгоорнь таниһан Заяахан өөрөөшье мэдэнгүй һууриһаа үндышоод: – Эндэ-э! – гэжэ хашхарба (Ц.-Д. Хамаев); үнгэ зүһөөр таниха үнгөөрнь ямар, хэнэй мал бэ гэжэ хараһаар мэдэхэ (узнавать по масти): Өөрынгөө олон малһаа байха, нютагайнгаа зоной үхэр мал, мори харые үнгэ зүһөөрнь хуу танидаг шахуу байгаа (Б. Санжин, Б. Дандарон); буруу таниха ондоо хүн гэжэ һанаха (обознаться): Үнэхөөрөө тэрэ Шэтын мединститудта золгоһон басагамни гээшэ гү, али буруу танижа болоо ха гүб (А. Жамбалдоржиев); амта таниха а) ямар нэгэн юумэнэй амта мэдэхэ, ойлгохо (узнавать вкус чего-л.): Яахадаа хуули хубияа мартажа, урда хойто зүгые илгахагүй, уһан тоһон хоёрой амта танихаяа болишоо гээшэбши? (Ч. Цыдендамбаев); б) шэлж. амташаха, һурамхи болохо (пристраститься, повадиться): Тиигэһээр Лёнхобо архиин амта танижа, тэрээндээ хорхойтойшог боложо ябаа юм (Ц.-Ж. Жимбиев); үнэр таниха ямар нэгэн юумэнэй үнэр мэдэхэ, ямар юумэнэй үнэр бэ гэжэ тодорхойлхо (узнавать запах, определять запах): – Базар үбгэмнай таалахаhаа байха, эхэнэрэй үнэршье танихаяа болинхой ёhотой (Г.-Д. Дамбаев); үзэг таниха уншажа һураха (научиться грамоте): Эндэ манай бага наһан үнгэрөө, эндэ үзэг таниха боложо, хүнэй зэргэ хүнүүд болообди (С. Цырендоржиев); намайе хэн гэжэ танинабши? намайе хэн гэжэ һананабши? (за кого ты меня принимаешь?): – Үбгэржэ ухаан муу болоод, энэ тэрэ жэжэ юумэ мартадаг болооб даа, харин ши намайе хэн гэжэ танинабши? (Х. Намсараев); таниие таняагүйлби таниие хэн гэжэ ойлгоогүйб (я не узнал вас).