ҮЗЭЛ

юум. н. 1) ямар нэгэн юумэн тухай хатуугаар баримталһан h анал бодол (взгляд, воззрение, мировоззрение): Танай гар соо байһан хэдэн олон дасангуудаар найдамтай нүхэдтнай, үзэлыетнай шүтэдэг ламанар бидэндэ туһа хүргэхэ ёһотой! (Д. Батожабай); үзэл бодол (гү, али һанал) бодомжо, тогтоһон һанаа (взгляды, воззрения): Эдэ номууд али зэргэ олон янзын үзэл бодолнуудые баталан түүхэлнэб! (Ч. Цыдендамбаев); Тэрэ гэһэн сагһаа үзэл һаналайшье талаар, инаг нүхэрэйшье талаар холодошогүй хоёр нүхэд байһан болобошье, хоёр ондоо городто һуудаг байгаа (Х. Намсараев); үзэл суртал а) юртэмсын байдал тодорхойлон үзэхэ һанал бодол (идеология, мировоззрение): Фашис үзэл суртал мандуулхын түлөө өөрыгөө зорюулһан басаган гэжэ мэдэбэб (Б. Шойдоков); б) этигэл ойлгомжо (кредо); үзэл сурталай суртал нэбтэрүүлгын, суртал номнолгын (идеологический): Нэгэ үгөөр хэлэхэдэ, ухаангүй ехэ үзэл сурталай дайн, тэмсэл боложо байна ха юм (Ц. Шагжин); гол үзэл бодол гол бодол, журамшаһан ойлгосо (концепция); үзэл бодолго бодол ябуулга, хараалалга, хараа зорилго (установка); үндэһэнэй үзэл үнэдэһэ яһатанаа үмөөрдэг суртал (национализм); үзэл таарахагүй ондо ондоогоор бодохо, һаналаа нэгэдэжэ ядаха (расходиться во взглядах, мнениях): Энэ ламатай үзэл таарадаггүй Туваан хамба нюураа халта уршылган һагад, тэрэнэй гуталайнь хамар хараад һууба (Д. Батожабай); 2) хууш. боржы, урид мэдэжэ хэлэлгэ, абаралдалга, мэргэлэлгэ (гадание, ворожба): Тиимэһээ бөөгэй амые алдангүй шэртэнхэй, үзэл харалаа хэлэхыень нилээд тэсэмгэйгээр хүлеэнэ (М. Осодоев); үзэл үзэхэ, үзэлдэ оруулха боржылхо, у рид мэдэжэ хэлэхэ, мэргэлхэ (ворожить, гадать): Түбэд гүрэнэй амгалан байдал мэдэхын тулада шэнэ жэлэй түрүүшын һарада энэ талмай дээрэ үзэл үзэдэг һэн (Д. Батожабай); – Юуншье болог, үзэлдэ оруулаад туршахам (Ч. Цыдендамбаев).