ҮТЭГ

юум. н. 1) уһалһан, үтэгжүүлһэн сабшалантай нютаглажа байhан газар, бууса (утуг, усадьба, жилище с огороженным от общинной земли покосом при нём): Зориhон ябаhан газартаа / Золтой заяатай ябаhан, / Золхон заяан хоёроо / Yтэг дээрээ гулидхаhан / Абай-Гэсэр хүбүүн (Гэсэрһээ); үтэг бууса (гү, али нютаг), алайр үтэг аали байра, ажаһууһан газар (стойбище): Yреэ гүүнэй унаган / Газар дайдаяа hанаба, / Ибии баабайн хүбүүд / Yтэг нютагаа hанаба (Гэсэрһээ); үтэг сабшалан жэл бүри үбһэ сабшадаг, уһалагдадаг, үтэгжүүлэгдэдэг, элдэб нобшо, модо шулуунһаа сэбэрлэгдэһэн газар (унавоженный покос): Үтэг сабшалангай мартагдаһаниинь харамтай байна даа (С. Цыдендоржиев); үтэги эжэн бөө үбhэ hайнаар хуряажа абахын тула тахидаг буусын эжэн (дух, хозяин утуга, которому делалось жертвоприношение в дни сенокоса); үтэгэй тайлга бөө хабар ногоо гаража эхилхэдэ гү, али намар үбһэ хуряалгын һүүлээр сабшалангай эзэдээ сагаан эдеэ, тогооной архяар тахилга (обряд жертвоприношения духам-покровителям сенокосной усадьбы); үтэгэй хулда нуга газарта амидардаг сайбар боро зүһэтэй мяхаша шубуун (лунь луговой); 2) хууш. малай бааһан, аргал, хоргооһоной үйрхэй (коровий, овечий навоз, назём); үтэг шэбхэ малда гэшхэгдэжэ нягтарhан хоргооhон, шабааhан (навоз, назём): Үтэг шэбхэ һайнтай байһан Банзарай газар тон ондоохоноор хүрилэн халюурна (Ч. Цыдендамбаев).