ҮРГЭҺЭ(Н)

(н) юум. н. хүнэй мэдэрэлэй оршон тойронтой саг зуура харилсахаяа болиhон байдал, нойр, унтаан (сон); үргэhэ нойр хүнэй мэдэрэлэй оршон тойронтой саг зуура харилсахаяа болиhон байдал (сон): Үнгэрһэн зуунай гушаад-дүшөөд онуудта, дайнай хатуу шэрүүн жэлнүүдтэ үргэhэ нойр дутуутай, үлэн хооhоншье, ажалай бэрхэшээлые бэе дээрээ үзэhэн (В. Батуева); үргэhэ алдаха а) нойргүй байха, нойргүйдэхэ, нойроо алдаха (лишаться сна, терять сон); б) унтахаяа hанаха, унтадаhан хүрэхэ (хотеть спать); үргэhөө (или үргэhэ нойроо) хүрэхэ унтахаяа hанаха, унтадаhан хүрэхэ (хотеться спать, клонить ко сну): Молотовой нэрэмжэтэ ба «Мартын найман» колхозуудай тоосоото суглаанай hүүлээр үдэшэ орой концерт-наада харуулжа, бидэ, багашуул, үргэhөө хүрэжэ эсэдэг гээшэ hэн хабди (Ж. Лубсандашиев); үргэhэ нойргүй унтажа шадахагүй (бессонный): Муу һанаатай хүн муугаар эдеэлхэ, үргэhэ нойргүй болохо, тархинь үбдэхэ, абари зангынь хубилха, хүн зонтой хэлэеэ ойлголсохоёо болихо г.м. (Ц. Сампилова); үргэhөө абантаха дурд гэхэ, hажаад абаха, дуураад абаха, һэргээдхихэ (немного вздремнуть); үргэhэндөө дарагдаhан нойрмоглонги, нойр соогоо (сонливый, заспанный): Үргэһэндөө дарагдаһан, үрзэгэрхэн үһэ шаль доогуураа һабарюулһан залуухан эхэнэр столоо түшөөд, дууража һууба (Ж. Тумунов); үргэhэндөө диилдэжэ, үхэн унтаа зөөлэн бүхэдэ диилдэжэ, hэрихэгүйгөөр унтаа (сон одолел его, и он уснул как убитый); үргэhэндөө садаха унтажа садаха (выспаться); үргэһөө сэлмээхэ нойроо һэргэжэ тарааха, нойрмог байдалаа һэргээхэ (разгонять сон): Эрьелдэн тэршэлээд, / Эбһээлэн һуняагаад, / Y ргэһөө сэлмээн, / Y ндыбэ Жэбжэлтэ (Ш. Нимбуев).