ҮНЭГЭ(Н) I

Н) 1. юум. н. һайхан үһэтэй, улаабтар зүһэтэй, нохойн аймагай, гүлгэдөө хүхөөр тэжээхэ араатан, араата (лиса, лисица): Алаагүй байхада, үнэгэн һайхан, абаагүй байхада, эхэнэр һайхан (Оньһ. ү.); шара үнэгэн хамагай дэлгэрэнги, эгээ томо бэетэй үнэгэнэй түрэл, юрын үнэгэн (рыжая лисица): Шара үнэгэн Галданай малгайгаараа бүтүүлһэн нүхөөр һуга харайжа гараад, малгайень тархидаа углаад, тэрьелшэнэ (Д. Сультимов); халтар хара үнэгэн хара араата (чёрно-бурая лисица, чернобурка): Тиигээд хара үнэгэн сооһоо тон үнэтэйень, тон һайханииень гэхэ бшуу (Х. Намсараев); эмэ үнэгэн эмэ араата (самка лисицы); эрэ үнэгэн эрэ араата (самец лисицы, лис); 2. элирх. үүргээр хэрэгл. 1) үнэгэндэ хабаатай, үнэгэнэй арһаар оёһон, ямар нэгэн шанараараа үнэгэндэ адли (лисий, похожий на лису): Үдын наран хөөрэжэ, / Үгсэн үгсэн мандана, / Үнэгэн зөөлэхэн һэбшээгээр / Үлеэн үлеэн наадана (Х. Намсараев); Үнэн юумэн үнөөрөө, үнэгэн малгай үһөөрөө; үнэгэн үмдэн араатын арһаар оёһон үмдэн (лисьи штаны): Харин мүнөө эмээлэй тоборюулгада салдаган алаяа холошоһон Шобдог лама үнэгэн үмдыень гоёшоонгүй яахаб (Д. Батожабай); үнэгэн мэхэтэй үнэгэндэ адли башатай (хитрый как лиса): Теэд тэрэ шолмонь үнэгэн мэхэтэй хүн байжа, гэр дороһоо хажуу тээшэнь малтаһан нюуса нүхэтэй байжа, амиды гарасалдаа (Ч. Цыдендамбаев); үнэгэн жороо ульгам, хүнгэн, дэншээгүй жороо (плавная иноходь); үнэгэн мөөгэ сайбар шараһаа улабар шара хүрэтэр үнгэтэй, хонхогор малгайтай һархяаг (лисички, грибы); ◊ үнэгэн малгай үмэдхэхэ зорюута магтаха, h айм h арха, билдагуушалха (говорить комплименты, льстить кому-л.): – Теэд мүнөө, хэды алхамай һүүлээр, иигэжэ байгаад, Дамбуу абгадаа үнэгэн малгай үмэдхүүлхэшни хайшаа юм? (С. Ангабаев).