ҮЛЬГЭР I

юум. н. арадай туужалан хөөрэһэн шүлэглэмэл зохёол, ехэнхидээ хүн, амитан, мангадхай тухай хэдэн зуунһаа хэдэн мянган хүрэтэр мүртэй байдаг (улигер, былина): Хуураар Ешиин наадахые, үльгэр хэлэхые шагнахаяа хүнүүд зуугаад модонһоо ерэдэг (Ч. Цыдендамбаев); үльгэр түүхэ арадай түүхэтэ ехэ ушар хэрэгүүд тухай туужалан хөөрэһэн шүлэглэмэл зохёол (былина, эпопея, героическая поэма): Богдо хаанай үмхирһэн засагта хитад зоной эсэргүүсэһэн тайпинуудай агууехэ хүдэлөөн, дунгануудай буһалгаан, хүнхүүзүүдэй хүдэлөөн тухай һураг суу үдэр бүри шахуу үльгэр түүхэ болон дуулдадаг (Д. Батожабай); үльгэр онтохон, ябаган үльгэр арадай аман зохёолой нэгэ түрэл, эди шэдитэй, баатарлиг гү, али ажаһуудалай сюжедтэй, хэмжээгээрээ ехэ бэшэ байдаг (сказка): Ревомирай хүбүүд үбгэ эсэгэдээ мэдэхэ үльгэр онтохоёо, саадтаа сээжэлдэһэн шүлэгөө үрдилдэжэ байжа хөөрэнэд (С. Цырендоржиев); үльгэр домог эртэ урда сагһаа амаар дамжан ерэһэн түүхэтэ үйлэ ябадал тухай хѳѳрѳѳн, бэшэмэлшье, аманшье байдаг (сказки, легенда): Уулата үндэр Түнхэнэй ургаажа олон уладай дунда иимэ үльгэр домог ябадаг юм (Б. Мунгонов); үльгэр туужа түүхын үйлэ ябадал гү, али хүнүүд тухай хөөрэһэн зохёол (устная повесть, рассказ): Тиигэжэ Намсараев анха эхилһэн эрдэм шэнжэлхэ хүдэлмэриеэ үргэлжэлүүлхэ сүлөөгүй боложо, үльгэр туужа шэнжэлхын, арадайнгаа түүхэ удхашалхын орондо ондоо ажалда хэдэн жэлээ хаяба (Д. Эрдынеев).