ҮЛЭСХЭЛЭН

1. тэмд. н. хүн, амитанай хоол тэжээл эдеэгүй, гэдэһэ хооһон, үни холын эдеэлээгүй, гуринха, үлэн (голодный): Утаа гаратараа хуха бута унаһан бури сэбдэг солоомо үлэсхэлэн үхэрнүүд буляалдан шууялдан үмхэнэд (Ч. Цыдендамбаев); үлэсхэлэн хоо h он (гү али туранха) гэдэ h ээ үлдэнхэй, эдихэ хоолгүй (голодный): Шэрүүн хабарай сагта үхэр мал үргүүлжэ, үхэжэ хатажа байха, улад зон өөһэдөө үлэсхэлэн хооһон ябаһан; нэгэ үедэ манайхин годо шанажа эдижэ амидараабди (Ц.- Ж. Жимбиев); Тэндэ маанадтай хамта хаагдаһан хүнүүдһээ олонхинь үлэсхэлэн туранха байдалда, элдэб тахал үбшэндэ, хорото газуудта хюдагдаа (Ц.- Ж. Жимбиев); үлэсхэлэн жэл хоол ундаар дуталдаһан жэл (голодный год): Таар үргэлөөд ябахадаа, үлэсхэлэн жэлдэ үбшэн эгэшэ эхэ хоёройнгоо хэдэн үдэрэй хоол үргэлжэ ерэдэг болооб (Ч. Цыдендамбаев); үлэсхэлэн үхэл туража үхэлгэ, үлбэртэжэ үхэлгэ (голодная смерть): Тэдэниие гансал үлэсхэлэн үхэл һалгааха, үгышье һаа ой тайгын арьяатад барижа эдижэ һалгааха (Б. Мунгонов); 2. юум. н. хоол ундагүй гү, али хоол ундаар хомор байдал, хоол, тэжээлээр дуталга, гэдэ h ээ үлдэлгэ (голод): Хаанаһаашьеб үлэсхэлэн һалхин хоёрто туугдаһан хори гушан үнгэ зүһэгүй муухай үхэрнүүд гүйлдэжэ ерэбэ (Ч. Цыдендамбаев); үлэсхэлэн зуд (гү, али ядарал) хоол ундагүй гү, али хоол ундаар хомор байдал (голод): Ган халуун боложо, таряа талхан үхэжэ байна. Үлэсхэлэн ядарал болохонь (Ч. Цыдендамбаев).