ҮХҮҮЛХЭ I

үйлэ ү., идх. залог 1) оһол назгай ябадалһаа гү, али ондоо шалтагаанаар ами таһалуулха, амяа алдатарнь байлгаха, ами таһалха (доводить до гибели, допускать гибель, губить, умерщвлять): Тугалаа үхүүлһэн Сэрэнцүүе түрүүлэгшын орлогшошье абаржа шадахагүй гэһэншүүгээр занана (Ц.-Ж. Жимбиев); үхүүлдэг хорон үхэлэй аюултай, үхэл асардаг хорон (смертоносный яд); үхүүлэн харбаха амииень таһа харбаха (убивать наповал); 2) алдаха; хүдөөлүүлхэ (терять, лишаться кого-л.; хоронить): Хорёод оной үеэр энэ үбгэн ганса хүбүүгээ үхүүлжэ, һүүлдэнь һамгаяа үхүүлжэ, ухаагаа балартаһан хүн байгаа (Б. Мунгонов); үбгөө (гү, али эрэеэ) үхүүлhэн эмэ бэлбэһэн эхэнэр, үбгэнөө алдаһан һамган (вдова); ботогоёо үхүүлhэн тэмээн ботогоёо алдаһан энги (верблюдица без верблюжонка): Ботогоёо үхүүлһэн тэмээнэй бархирхые хэзээ нэгэтэ дуулаһан хүн байгаа һаа, тэрэ абяае һанана ёһотой (Д. Батожабай); 3) үсөөн хэнииешьеб наһа барахыень хүлеэхэ (ждать смерти кого-л.); 4) малай үхэлые асарха, шалтагаалха (вызывать падёж скота).