ҮГЭЛХЭ

үйлэ ү. 1) дуугарха, хэлэхэ (говорить): Би оройдоошье нютагаа бусахагүйб, танай эндэхи болохоб гэжэ тэрэнь һүүлэй үедэ үгэлдэг болоо һэн ха (Ц.-Д. Хамаев); өөртөө үгэлхэ өөртөө юумэ хэлэхэ, аман соогоо дуугарха (говорить сам с собой): Хэншьеб сабхияа уһан соо унагаажархёо хаш, өөртөө үгэлэн байжа, орёолтоёо мушхан, уһыень шааяса гоожуулна (Д.-Д. Дугаров); 2) абяануудые, үгэнүүдые дуугаараа дамжуулха, дуудаха, дуугарха, үгүүлхэ (произносить, проговаривать): Малгайгаа абаад, аман соогоо тарни үгэлэн, бурханда мүргэжэ байхадаа, Бадан тэрэнэй эсэгэ Тураахи хоёр бөө мүргэлтэй хадаа Буддын шажанда айхабтар дурагүй гэжэ Шонын хэлэһые хүрэһөөр һанаадхиба (Б. Санжин, Б. Дандарон); 3) гүбэрхэ, аман соогоо дуугарха, пүлшэгэнэхэ (бормотать): Нүгөө майхан соо Бешим хүндөөр уухилан унтажа, зүүдэндээ ходол юушьеб үгэлнэ (Д.-Д. Дугаров); 4) сэл. зэмэлхэ, мохоохо (упрекать, отчитывать): Хүны бү үгэлжэл бай.